پيترو دلا واله ( مترجم : شعاع الدين شفا )
292
سفرنامه پيترو دلا واله ( قسمت مربوط به ايران ) ( فارسى )
مىرسيد ، در آنجا سكونت كرده بودند و همانطور كه سابقا نوشتم ، مهماندار نيز اين افراد را براى بازگشت به سرزمينهايشان همراهى مىكرد . سرايداران و خدمتكاران خانه از كثافت و طرز زندگى عجيب اين افراد چيزهاى باور نكردنى تعريف مىكردند و مثلا مىگفتند گوشت را تقريبا خام و بدون نان مىخورند و بر روى زمين سفره نمىاندازند و آشغال غذا را به دور و بر خود مىپاشند ، بهطورى كه در اطرافشان كوهى از زباله به وجود مىآيد و مطلقا جارو كردن نمىدانند چيست و خلاصه رفتارشان ايرانيان را ، كه به نظافت علاقهمند هستند ، به ستوه آورده بود . بهخصوص كه بلافاصله بعد از آنان ما وارد خانه شديم و نظافت و پاكيزگى خوراكىها و طرز غذا خوردن ما با قاشق و چنگال باعث حيرت اين افراد مىشد . همان روز مهماندار به ديدن ما آمد و صبح روز بعد ، كه مصادف با سالروز صعود حضرت مريم به آسمان بود ، پدر مقدس كه با ما در همان خانه زندگى مىكرد در يك اتاق تميز كه با كاشىكارىهاى رنگين و طلايى تزيين شده و در كنارى واقع شده بود ، در حضور همه ، آداب مذهبى را بهجا آورد و ما هم دعا خوانديم . از آن پس ، تا مدتى كه در اردبيل بوديم ، در هر عيد مذهبى به دور هم جمع مىشديم و آداب لازم را در حضور پدر مقدس و تحت سرپرستى او ، بهجاى مىآورديم . روز بعد ، پس از صرف غذا ، پدر مقدس و من به اتفاق يكديگر به بازديد مهماندار كه كاملا در همسايگى ما واقع شده و حتى اسبان و شتران خود را به علت نداشتن محل در منزل ما جا داده بود رفتيم . وى به ما اطلاع داد كه موضوع حمله و يورش تاتارها به شهرهاى ارمنستان صحيح است ، ولى سردار ترك بعدا طى نامهاى از قرچقاىخان معذرت خواسته و اظهار داشته است كه وى مسئول اين بىنظمىها نيست . در طى همين نامه سردار از قرچقاىخان درخواست كرده بود اين اعمال را موجبى براى شروع مخاصمات تلقى نكند ، و او نيز به سهم خود به همين نحو رفتار خواهد كرد . مهماندار علاوه كرد كه تمام اينها حرفهاى پوچى بيشتر نيست و منظور فريب دادن ايرانيان است ، چون شاه مىداند كه سردار از طرف باب عالى دستور دارد كه برعكس سردار پيشين زير هيچيك از قلاع يا در داخل هيچيك از شهرها توقف نكند ، بلكه مستقيما وارد خاك ايران شده و به اردبيل حمله كند و با خراب كردن آن شهر مقبرهء شاهصفى را بسوزاند ، زيرا گرچه اين مقبره براى ايرانيان زيارتگاهى است ، ولى تركها كه آيين ديگرى دارند شاهصفى را مرد خطاكارى مىدانند و نسبت به او عقيدهاى مانند ما نسبت به لوتر دارند .